bew147

ارزیابی اثربخشی بر این دلالت دارد که آیا نتایج حاصل از اهداف تصریح شده در طرح محقق شده است یا خیر. بطور خلاصه ارزیابی‌های اثربخشی جهت تعیین میزان تحقق اهداف مورد نظر، هزینه نیل به نتایج مطلوب، میزان نتایج مطلوب مرتبط با برنامه‌ها و میزان نتایج ناخواسته مخالف دستیابی به اهداف، استفاده می‌شود.
با توجه به ضرورت و نیاز ارزیابی طرح‌های پژوهشی و سنجش اثربخشی فعالیت‌های انجام شده در این خصوص، همچنین برنامه ریزی جهت تخصیص اعتبار و سرمایه‌گذاری‌های آتی جهت توسعه فعالیت‌های پژوهشی اقدام به طراحی مدل ارزیابی و سنجش اثربخشی طرح‌های پزوهشی کاربردی شده است.
در این طرح ابتدا با بررسی ادبیات تحقیق ، شاخص ها و مولفه های موثر بر اثربخشی پروژه‌های تحقیقاتی را مورد بررسی قرار می دهیم و سپس بررسی مدل‌ها و چارچوب‌های معتبر موجود در این مقوله می پردازیم، همچنین براساس نظرات و دیدگاه‌های صاحب‌نظران و اساتید و ناظران و مسئولین اداره برق منطقه ایی یزد در این حوزه، مدل کاربردی اثربخشی طرح‌های پژوهشی با توجه به شرایط ویژه کشور توسعه می‌یابد.
1-3- اهمیت مسأله تحقيقتحولات شگرف دانش مدیریت در عصر کنونی وجود نظام ارزیابی را اجتناب ناپذیر نموده است. به گونه‌ای که فقدان ارزیابی در ابعاد مختلف، اعم از منابع، امکانات، کارکنان، اهداف، استراتژی‌ها و طرح‌ها و برنامه‌ها به عنوان یکی از علائم بیمیاری مدیریتی قلمداد می‌گردد. هر سیستمی به منظور آگاهی از میزان مطلوبیت و کیفیت فعالیت‌های خود به‌ویژه در محیط‌های پیچیده و پویا نیاز مبرمی در استفاده از نطام ارزیابی دارد.از سوی دیگر فقدان نظام ارزیابی و پایش در یک سیستم، به معنای عدم برقراری ارتباط میان محیز درونی و بیرونی آن است که کهولت و نهایتا مرگ آن سیستم را در پی دارد. پدیده مرگ سیستمی ممکن است به علت عدم وقوع یکباره آن از سوی مدبران ارشد احساس نشود. همچنین فقدان نطام کسب بازخورد، امکان پردازش اطلاعات لازم برای رشد، توسعه و بهبود فعالیت‌ها را غیر ممکن می‌سازد که سرانجام آن از بین رفتن و نابودی سیستم است.
از منظر دیگر با ملاحظه نظام آفرینش می‌توان دریافت که ارزیابی در بطن آن قرار دارد. وجود نظم بسیار موزون در جهان خلقت حکایت از حلقه بازخورد کاملا حساب شده‌ای در آن دارد که نظام ارزیابی به عنوان یکی از عناصر این حلقه مطرح است. هر چند ممکن است بشر به علت نقص دانش و اطلاعات قادر به تبیین آن نباشد ولی اساسا قوام و دوام یک سیستم منوط به وجود نظام ارزیابی و کنترل آن می‌باشد.
بنابراین می‌توان گفت استفاده از نظام ارزیابی سه امتیاز مهم را به ارمغان می‌اورد:
تعیین استراتژی و اهداف بلند مدت مشتری مدار
تهیه اطلاعات برای پاسخ‌گویی به ذینفعان
تاکید بر مشارکت عمومی
ارزیابی اثربخشی بر این دلالت دارد که آیا نتایج حاصل از اهداف تصریح شده در طرح محقق شده است یا خیر، بطور خلاصه ارزیابی‌های اثربخشی جهت تعیین میزان تحقق اهداف مورد نظر، هزینه نیل به نتایج مطلوب، میزان نتایج مطلوب مرتبط با برنامه ها و میزان نتایج ناخواسته مخالف دستیابی به اهداف، استفاده می‌شود.
1-4- سوالات پژوهشمعیارهای کلیدی جهت سنجش اثربخشی پروژههای تحقیقاتی انجام شده در شرکت برق منطقهای یزد کدامند؟
با توجه به معیار¬های تعیین شده وزن و اهمیت نسبی هر کدام از این معیارها چه عددی می‌باشد؟
با توجه به معیارهای تعیین شده کدام پروژه‌ها اثربخش ترند هستند؟
1-5- قلمرو تحقيق
1-5-1- قلمرو مكاني و زمانی تحقيق
این تحقیق در زمستان سال 1392 و در شرکت برق منطقه ای یزد صورت گرفته است. از آنجا که هدف تحقیق سنجش اثربخشی پروژه‌های تحقیقاتی است، پروژه‌های تحت بررسی، پروژه‌های انجام شده در واحد تحقیقات سازمان می‌باشد.
1-6- جامعه و نمونه ی آماری تحقیقدر این تحقیق جامعه ی آماری را پروژه‌های تحقیقاتی انجام شده در شرکت برق منطقه ای یزد تشکیل می‌دهند، که به انتخاب سرپرست واحد تحقیقات سازمان، نمونه ی تحقیق، 15 پروژه از پروژه‌های تحقیقاتی انجام شده در 1 سال اخیر می‌باشد.
1-7- روش انجام تحقیقروش تحقیق به کار برده شده در این تحقیق از لحاظ هدف کاربردی است زیرا هدف تحقیق شناسایی شاخص ها و بررسی هر یک از آنها برای سنجش اثربخشی پروژه‌ها می‌باشد. این تحقیق از حیث روش جمع آوری داده‌های مورد نیاز یا به عبارتی طرح تحقیق، جز تحقیقات توصیفی -پیمایشی است و به منظور کسب داده‌های مورد نیاز از روش میدانی استفاده شده است.
روش گردآوری اطلاعات بدین صورت خواهد بود که پس از بررسی ادبیات موضوع و دستیابی به اطلاعات به درک بهتر چارچوب ارزیابی و، به جمع‌آوری معیارها، جز معیارها و شاخص‌های مطرح در این زمینه پرداخته و سپس با برگزاری جلسات متعدد با خبرگان به موارد زیر دست خواهیم یافت:
مطالعه ادبیات تحقیق، شناسایی و تعیین معیارهای سنجش اثربخشی پروژه‌های تحقیقاتی
تعیین معیارهای موثر بر اثربخشی ( با استفاده از روش دلفی فازی)
وزن هریک از معیارها و شاخص‌ها (روش وزن دهی آنتروپی)
جمع اوری داده‌ها
تجزیه و تحلیل داده‌ها (با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند معیاره
1-8- کليد واژه هاارزیابی، اثربخشی، پژوهش‌های کاربردی، تحقیق و توسعه، شرکت برق منطقه‌ایی یزد
1-9- ساختار کلی تحقیقمدل ارزیابی و سنجش طرح‌های پژوهش کاربردی در سه گام طراحی می‌شود. در نمودار زیر فرایند طراحی و اجرای مدل نشان داده شده است.
با توجه به عنوان پروژه تعریف واژه‌های کلیدی از جمله ارزیابی، اثربخشی و پژوهش ضروری است. نمودار زیر فرآیند طراحی و اجرای مدل ارزیابی و سنجش اثربخشی طرح‌های پژوهشی کاربردی را نشان می‌دهد.
این پایان‌نامه از پنج فصل تشکیل شده است. در فصل اول کلیات پژوهش شامل تعریف موضوع، سوالات پژوهشی، قلمرو تحقیق، روش تحقیق و واژه های به کار رفته در تحقیق بیان می‌شود. در فصل دوم به بررسی مفاهیم و پیشینه ی پژوهش پرداخته شده و در ادامه در فصل سوم روش تحقیق و رویکردهای مورد استفاده به منظور ارزیابی اثربخشی پروژه‌های تحقیقاتی به تفصیل مورد بررسی قرار می‌گیرد. در فصل چهارم به تجزیه و تحلیل داده‌ها و ارزیابی نتایج پرداخته می‌شود و در نهایت، فصل پنجم به بررسی نتایج تحقیق و پیشنهاداتی برای پژوهش‌های آتی اختصاص یافته است.
-155575220345گام اول: مطالعات اولیه
- بررسی ادبیات موضوع
- انجام مطالعات تطبیقی و بهینه‌کاوی
- مطالعه و بررسی مدل‌های ارزیابی اثربخشی پروژه‌ها با تمرکز بر طرح‌های پژوهشی
گام دوم: بررسی و تدوین شاخص ها
- تشکیل جلسات با مدیران و خبرگان
- بررسی و تدوین مولفه ها با روش دلفی فازی
گام سوم: آزمون مدل
- تدوین پرسشنامه های نهایی با توجه به پروژهای مورد ارزیابی
- جمع آوری داده ها
- تجزیه و تحلیل و نتیچه گیری
- ارائه مدل برای سنجش اثربخشی پروژه‌ها
00گام اول: مطالعات اولیه
- بررسی ادبیات موضوع
- انجام مطالعات تطبیقی و بهینه‌کاوی
- مطالعه و بررسی مدل‌های ارزیابی اثربخشی پروژه‌ها با تمرکز بر طرح‌های پژوهشی
گام دوم: بررسی و تدوین شاخص ها
- تشکیل جلسات با مدیران و خبرگان
- بررسی و تدوین مولفه ها با روش دلفی فازی
گام سوم: آزمون مدل
- تدوین پرسشنامه های نهایی با توجه به پروژهای مورد ارزیابی
- جمع آوری داده ها
- تجزیه و تحلیل و نتیچه گیری
- ارائه مدل برای سنجش اثربخشی پروژه‌ها

فصل دومادبیات پژوهش2-1- مقدمهامروزه رقابت در عرصه تولید و تجارت جهانی به واسطه کمرنگ شدن مرزهای اقتصادی ابعاد دیگری یافته و کوشش در جهت ارتقا و بهبود بهره‌وری و اثربخشی بر اساس عقلانیت اقتصادی، همواره می‌باید مورد تاکید و توجه قرار گیرد. در واقع میتوان گفت، بدون افزایش اثربخشی و بهره وری هیچ اقتصادی نمی‌تواند انتظار اعتلای سطح زندگی مردم خود را داشته باشد (امامی میبدی, 1379).
اندازه‌گیری اثربخشی به عنوان یکی از مهمترین روشهای ارزیابی عملکرد سازمان‌ها و شرکتها مطرح می‌باشد که نتایج حاصل از اندازهگیری اثربخشی و روشهایی همچون الگو برداری، سازمان‌ها را قادر میسازد تا ناراکاریی زیرواحدهای خود را برطرف نموده و عملکرد سازمان را بهبود بخشند (شاهرودی و شاکر محمودکیانی ،1390). در واقع ایجاد یک بخش ارزیابی عملکرد و طراحی سیستم کنترل به مدیریت و سازمان‌ها کمک میکند تا به طور موثر مدیریت کرده و عملکرد خود را در دستیابی به اهداف ارزیابی کنند ( چنا، هسیا، تزنگ، 2011).
نظر به اهميت و نقش پژوهش در توسعه اقتصادي هر كشور، ارزيابي و سنجش اثربخشي طرح هاي پژوهشي و تعيين ميزان موفقيت آنها در رسيدن به اهداف از پيش تعيين شده، ابزاري ارزشمند جهت توسعه و شكوفايي به شمار مي آيد كه نتايج آن مي تواند اطلاعات مناسبي را جهت بهبود عملكرد طرحها و واحدهاي پژوهشي فراهم سازد (میرزایی, 1388).
مسئله ارزیابی پروژههای تحقیقاتی به یکی از پر چالشترین مسائل تصمیمگیری تبدیل شدهاست. پروژهها باید قابل ارزیابی و اولویتبندی بوده تا بتوان منابع را به نحو موثرتری به آنها تخصیص داد. تا کنون سیستمهای ارزایابی عملکرد متفاوتی توسعه داده شده است و مسئله قابل تامل این است که این سیستم از جامعیت لازم برخودار بوده و بتواند به گونهای موثر به به ارزیابی پروژهها بپردازد.
لذا با توجه به هدف این پژوهش و رویکرد پیشنهادی برای سنجش اثربخشی پروژههای تحقیقاتی، در این فصل به مرور تاریخچه و تعاریفی از ارزیابی عملکرد پروژه‌ها و اثربخشی و مدلهای مختلف مورد استفاده برای سنجش آن وتئوری فازی پرداخته میشود.2-2- تحقیق و توسعهبر طبق تعریف منووال در سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در سال‌های 1994 و 2002، نوآوری علمی و تکنولوژیکی، تبدیل ایده به محصول جدید یا محصول بهبود یافته، صنعت یا فرآیند تجاری جدید یا بهبود یافته و یا شیوه جدیدی که بکار جامعه بیاید، می‌باشد و تحقیق و توسعه بر اساس گفته او در سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در سال‌های 1994 و 2002 و همچنین مطالعات زمینه یابی نوآوری تکنولوژیک شرکت های اسپانیایی در سال 1999، به این صورت تعریف می شود: کارخلاقانه سیستماتیک برای افزایش ذخیره دانش، شامل دانش افراد، فرهنگ و جامعه و استفاده از این ذخیره دانش برای کاربرد در اختراعات جدید می‌باشد.
بر اساس تعريف فريمن ‹‹تحقيق و توسعه عبارت از كار خلاقي است كه به طور منظم براي افزايش ذخيره علمي و دانش فني و نيز استفاده از اين دانش در اختراع و طرح كاربردهاي جديد، انجام مي شود.›› (علي احمدي، 1377)
بر طبق تعريف دين ولگدهار‹‹فرآيند تحقيق و توسعه عبارت از شناسايي نياز يا استعداد، پيدايش انديشه ها، آفرينش، طراحي، توليد و معرفي و انتشار يك محصول يا نظام تكنولوژيك تازه است.›› (علي احمدي، 1377)
همچنين نواز شريف تحقيق و توسعه را بزرگترين بزرگترين منبع نوآوري است و توانايي حركت همگام با ديگران و پيش افتادن از آنها، چه در مورد كشورها و چه در مورد افراد، بستگي به مهارت‌هاي نوآوري ايشان دارد. (نواز شريف، 1983)
يونسكودر سال 1980 تحقيق و توسعه را چنين تعريف كرده است: ‹‹هرگونه فعاليت منسجم و خلاق در جهت افزايش سطح دانش و معرفت علمي اعم از دانش مربوط به انسان، فرهنگ، جامعه و استفاده از اين دانش براي كاربردهاي جديد.›› (علي احمدي، 1377)
بر اساس تعريف رايپوت‹‹ تحقيق و توسعه، كليه فعاليت هاي توسعه اي دانش علمي را در بر مي گيرد، چه هدف علمي خاصي در ذهن داشته باشد يا نداشته باشد. چه از نتايج تحقيقات نظري و كاربردي براي ارائه فرآورده ها و فرآيندهاي جديد، استفاده بكند يا نكند.›› (علي احمدي، 1377)
‹‹ تحقيق و توسعه، اصطلاح عامي است كه فعاليت هاي بسيار گسترده اي را از تكوين تكنولوژي جديد، ابداع، اختراع، بهبود كمي و كيفي محصولات و خدمات تا كاربردهاي صنعتي، اقتصادي، اجتماعي آنها به منظور تأمين نيازهاي روزافزون جوامع بشري را در بر مي گيرد و داراي ابعاد بسيار وسيع انساني، فني، ابزاري (مادي)، اقتصادي، فرهنگي، سياسي و ... مي باشد. كه هر يك به نوبه خود ابعاد دقيق تر و گسترده اي را در برگرفته و مستلزم آگاهي هاي اجتماعي، علمي، فني، تحقيقي، برنامه ريزي دقيق و مديريت كارآ براي حصول نتيجه مطلوب مي باشد.›› (ساپ چوی، 1367)
در بعضي از متون نظير فريمن در سال 1974، اصطلاح ‹‹تحقيق و توسعه تجربي ›› بجاي ‹‹ تحقيق و توسعه›› به كار رفته تا واژه ‹‹ توسعه ›› كه يكي از بخش هاي فعاليت تحقیق و توسعه است با همين واژه كه در اقتصاد به كار مي رود، تداخل معني پيدا نكند. (علي احمدي، 1377)
تحقیق و توسعه یکی از فعالیت هایی است که در مراحل مختلف فرآیند نوآوری ممکن است درگیر آن شویم. تحقیق و توسعه فقط منبعی برای ایده‌های جدید نیست بلکه می‌تواند برای حل مسائل شناسایی شده هم بکار رود (والدراما و دیگران، 2008). به بیان دیگر فعالیت تحقیق و توسعه ، یک فرآیند سازمان یافته شامل ایجاد، تولید، انتشار و بکارگیری دانش می‌باشد (ونگ و هانگ، 2007؛ ونگ، 2007؛ لو و هانگ، 2010). از آنجا که سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه یکی از مهمترین عناصر پیشرفت علمی و تکنولوژیکی است، هر کشوری که از منابعش به صورت ناکارا استفاده کند، جریمه اش پیشرفت کندتر می‌باشد. به گونه ای که سرمایه گذاری بیشتر در چنین شرایطی، کمک کمتری در ایجاد پیشرفت خواهد کرد (ونگ و هانگ، 2007؛ ونگ، 2007). در کمیسیون صنایع سال 1994، تحقیق و توسعه را یک منبع اصلی نوآوری و یک محرک مهم در رشد اقتصادی کشور دانسته اند (هیرونز و دیگران، 1998). در سال های اخیر در کشورهای زیادی، حجم وسیعی از منابع صرف فعالیت های تحقیق و توسعه شده است. برای مثال در سال 2003، هزینه ناخالص داخلی تحقیق و توسعه به تولید ناخالص داخلی در آمریکا، ژاپن و 25 کشور اروپایی به ترتیب 2.67%، 3.12% و 1.86% بوده است (ونگ، 2007).
سهم تحقیق و توسعه در ایجاد ارزش اقتصادی را می توان از ترکیب دو فاکتور 1- ارزش اقتصادی ایجاد شده توسط پروژه تحقیق و توسعه و 2- ارزش زیر ساخت های استراتژیک به معنی میزان ضمانت پروژه مورد نظر در آینده سنجید. نتایج ناملموس تحقیق و توسعه از جمله دانش، رقابت و مهارت سهم بسزایی در ایجاد رقابت پایدار در طولانی مدت بعهده دارند (ونگ و هانگ، 2007). فعالیت های تحقیق و توسعه علاوه بر فواید عینی، فواید غیر عینی مثل ایجاد ارتباطات غیر رسمی، عضویت در شبکه های بین المللی و مکانیزم انتقال دانش و مواردی از این قبیل ایجاد می کنند. بعضی از این فواید تا کنون بین ذی نفعان فعالیت های تحقیق و توسعه ناگفته مانده اند. این مزایای غیر عینی به انجمن های تحقیقی کمک می کند تا به شراکت های تحقیقی موفقیت آمیز جهت حل مسائل صنایع قدم گذارند. در سال 2004، گیلکینسون و بارت اظهار کردند که تحقیق و توسعه ممکن است مزایای عینی را به سرعت ایجاد نکند اما در دراز مدت منجر به ایجاد مزایای عینی و غیر عینی خواهد شد که از این طریق کسب و کار افراد و برنامه های آنها توسعه پیدا خواهد کرد (کولاتُنگا و دیگران، 2007). در سال های 1989 و 1990، کوئن و لوینتال به این نتیجه رسیدند که تحقیق و توسعه باعث افزایش ظرفیت جذب شرکت ها مثل توانایی شناسایی، جذب و استخراج اطلاعات جدید از محیط داخلی یا خارجی خواهد شد. این منجر به تقویت نیروی کاری و بهبود قابلیت های سازمان و همچنین افزایش بهره وری و کارایی و مزایای رقابتی در بازار می شود (کولاتُنگا و دیگران، 2007). دولت ها، سرمایه گذاران و محققان، به نقش برجسته تحقیق و توسعه علمی در راه رشد اقتصادی بسیار تأکید کرده اند و اغلب اقتصاددانان معتقدند که فعالیت های تحقیق و توسعه دولت ها منجر به رشد پایدار اقتصادی خواهد شد (ونگ، 2007؛ چیسا و ماسلا، 1996). گیلکینسون و بارت در سال 2004 به این نتیجه رسیدند که انتقال دانش سازمان‌ها را قادر می سازد که فرآیندها و استراتژی ها را تغییر دهند و در فرآیندهای موجود برای کاهش اتلافات، هزینه و زمان تجدید نظر کنند (کولاتُنگا و دیگران، 2007).
2-2-1- انواع تحقيقات لول و استل در سال 1988براي تحقيق و توسعه معمولاً سه نوع تحقيقات پايه اي، تحقيقات كاربردي و تحقيقات توسعه اي ذكر مي كنند. و هر سه نوع تحقيق را اجزاي فرآيند خلاقيت معرفي مي نمايند. يونسكو در سال 1980، فعاليت هاي علمي و تكنولوژيك را به سه گروه تقسيم كرده است:
تحقيق و توسعه تجربي؛ خدمات علمي و تكنولوژيکی؛ آموزش علوم و تكنولوژي در سطح عالي (علي احمدي، 1377)
نواز شريف انواع فعاليت هاي تحقيق و توسعه را در چهار گروه 1- خدمات فني، 2- پژوهش و توسعه كاربردي، 3- پژوهش و توسعه پايه و 4- خدمات عمومي (بررسي بازار و منابع، پردازش اطلاعات و ...) طبقه بندي مي‌نمايد.
تحقيق و توسعه را دانشمندان و مهندسان با دقت بيشتري به پنج حيطه طبقه بندي مي كنند: 1- تحقيقات پايه محض، 2- تحقيقات پايه اي عيني (جهت دار)، 3- تحقيقات كاربردي، 4- تحقيقات توسعه ای و 5- خدمات.
مجموعه نوشته هايي كه طبقه بندي ها و مراحل پژوهش و توسعه را ارائه داده اند، عمدتاً به مراجع يونسكو و سازمان همكاري و توسعه اقتصادي استناد كرده اند و مي توان با صرفنظر از تشابه ها آنها را بدين گونه خلاصه كرد:
الف) طبقه بندي بر اساس مراحل كار پژوهش و توسعه ( طبقه بندي سازمان همكادي و توسعه اقتصادي):
تحقيقات پايه يا بنيادي 2- تحقيقات كاربردي 3- تحقيقات توسعه اي يا توسعه تجربي
ب) طبقه بندي بر اساس وظايف محوله به واحدهاي تحقيقاتي (طبقه بندي يونسكو):
تحقيقات براي توسعه كلي معرفت درباره اوضاع و احوال اجتماعي
تحقيقات مربوط به اقتصاد، آموزش، تحقيق، توليد و توزيع
تحقيق در روش ها جهت شناخت و ارزشيابي روش هاي تحقيق تجربي
بررسي هاي مقايسه اي
فعاليت هاي مربوط به ايجاد، توسعه و اداره مراكز علمي
فعاليت در زمینه گردآوري، تجزيه و تحليل داده ها
بررسي هاي لازم براي تهيه نقشه هاي جامع از خصوصيات طبيعي كشور
فعاليت هاي مربوط به انواع توصيه كنترل استاندارد
ج) طبقه بندي بر اساس تفكيك بودجه (طبقه بندي يونسكو):