–98

عنوانصفحه
TOC h z u t "Heading 7;1;Style3;1;Style4;1;شکل;1" نمودارشماره 2-1): ابعادمسئولیت PAGEREF _Toc387831090 h 22نمودارشماره 2-2): ابعادسهگانهمسئولیتاجتماعیدرسطحکلان PAGEREF _Toc387831091 h 23نمودار 2-3): مدل 5 بعدیتعهدیکلیدیمککنزی PAGEREF _Toc387831092 h 28نمودار2-4): ابعادCSR PAGEREF _Toc387831093 h 31نمودار 2-5): سطوحدرگیریاجتماعی PAGEREF _Toc387831094 h 32نمودار 2-6-). مدلاثراتکلیرعایتمسئولیتاجتماعیشرکتی PAGEREF _Toc387831095 h 35نمودار 4-1: توزیعجنسیتیآزمودنیها PAGEREF _Toc387831097 h 68نمودار 4-2: توزیعسنیآزمودنیها PAGEREF _Toc387831098 h 69نمودار 4-3: توزیعوضعیتتأهلآزمودنیها PAGEREF _Toc387831099 h 70نمودار 4-4: توزیعمیزانتحصیلاتآزمودنیها PAGEREF _Toc387831100 h 71نمودار 4-5: توزیعنوعکسبوکارآزمودنیها PAGEREF _Toc387831101 h 72نمودار 4-6: توزیعمیزانمالیاتدهیسالانهآزمودنیها PAGEREF _Toc387831102 h 73نمودار 4-7: توزیعموقعتحویلاظهارنامهآزمودنیها PAGEREF _Toc387831103 h 74
چکیدهمفهوم مسئوليت اجتماعی شرکت‌ها در دهه اخير به پارادايم غالب و مسلط حوزه اداره شرکت‌ها و سازمانها تبديل شده است و شرکت‌های بزرگ و معتبر جهانی، مسئوليت در برابر محيط اجتماعی را جزئی از استراتژی خود می‌بينند. هدف اصلی این تحقیق نیز بررسی رابطه بین مسئولیت اجتماعی شرکت ها و مالیات در اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهرانمی باشد. در این پژوهش پیمایشی، جهت تجزیه و تحلیل داده‌های بدست آمده از پرسش نامه ها و با توجه به نرمال بودن داده ها، آزمون همبستگی پیرسون و روش رگرسیون خطی مورد استفاده قرار گرفت. نتایج بدست آمده نشان داد که مسئولیت پذیری اجتماعی و تمامی ابعاد آن (قانونی، اقتصادی، اخلاقی، اجتماعی) بر تمکین مالیاتی مؤدیان در جامعه مورد پژوهش تأثیر معنادار و مثبت دارند و از بین ابعاد مسئولیت پذیری اجتماعی، بعد اقتصادی در اولویت اول اهمیت قرار می گیرد.
کلید واژه ها: مسئولیت پذیری اجتماعی شرکت ها، تمکین مالیاتی، اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران.

فصل اول
کلیات تحقیق

مقدمهمسئولیت اجتماعی، فراتر رفتن از چارچوب حداقل الزامات قانونی است که سازمان ها در آن فعالیت دارند. در واقع مسئولیت اجتماعی رویکرد متعالی به کسب و کار است که تاثیر اجتماعی یک سازمان بر جامعه چه داخلی و چه خارجی را مد نظر قرار می دهد و هدف اصلی آن گرد هم آوردن تمامی بخش ها اعم از دولتی، خصوصی و داوطلبان جهت همکاری با یکدیگر است تا از یک سو موجب همسویی منافع اقتصادی با محیط زیست و از سوی دیگر سبب توفیق، رشد و پایداری کسب و کار شود (احمدی زاده، 1387). مسئولیت اجتماعی حاکمیت اخلاق را به دنبال دارد، یعنی در چارچوب مسئولیت اجتماعی سازمان کارهایی را که برای جامعه خوب و مفید و مناسب است انجام داده و از اموری که برای اجتماع می تواند زیان آور باشد دوری می کند (عظیمی، خاک تاریک، 1387).
از طرفی نظام مالياتي از پايه هاي قوام و پيشرفت نظام اقتصادي کشور است، هيچ سياست و نظامي درسيستم اقتصادي پايدارتر و قديمي تر از نظام مالياتي نيست. طرح جامع مالياتي كه سالهاست در سازمان امورمالياتي كشوردر دست بررسي است نيز به اين موضوع پرداخته است اما تا كنون به نتايج قابل قبول دست نيافته است. لذا در این پژوهش قصد داریم تا به بررسی رابطه بین مسئولیت اجتماعی شرکت ها و مالیاتدر اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران بپردازیم.
در اين فصل به بررسي كليات تحقيق پرداخته می شود. ابتدا مساله اصلي تحقيق بيان می گردد، سپس اهميت و ضرورت تحقيق مورد بررسي قرار می گیرد و در ادامه به اهداف اساسي تحقيق، سوالاتو فرضیه های تحقيق،مدل تحقيق، جنبه جدید بودن و نوآوری تحقیق و تعریف واژه ها و اصطلاحات تخصصي تحقیق پرداخته شده و در انتها نيز ساختار تحقیق ذکر شده است.
بیان مسألهاز زمانیکه ارتباط بین نقشهای اجتماعی، سیاسی، محیطی، اقتصادی در تجارت رو به افزایش گذاشته است، سازمانها با پویاییهای جدیدی مواجه شدهاند. چالشی که سازمانها با آن روبرو هستند این است که آن‌ها باید همزمان به افزایش سودآوری و پاسخ‌گویی به انتظارات اجتماعی جدید و سپس مدیریت همزمان این دو پیامد به ظاهر متناقض که نیازمند توسعه استراتژیهای کاربردی است و اثرات مثبتی هم بر جامعه و هم بر سازمان دارد، دست یازند. پیادهسازی مسؤولیت اجتماعی در سطح شرکت، از جمله سازوکارها و یا راهبردهای مؤثر در این خصوص است. در واقع امروزه شرکت ها علاوه بر انجام وظایف سنتی خود به انجام فعالیتهای دیگری نیز مکلف شدهاند که هدف این فعالیتها، پاسخ‌گویی به انتظارات جامعه است و از آن به عنوان مسؤلیت اجتماعی شرکت یاد میشود. در این دوران، مدیریت مؤثر، مدیریتی است که از محدوده اندیشه شرکت خود را رها ساخته و به جامعه و محیطهای وسیعتری می اندیشد، چرا که نه شرکت‌ها میتوانند خود را از جامعه جدا کنند و نه جامعه میتواند بدون شرکت ها تداوم یابد (مهریکارنامی،1387).
شرکت های کنونی علاوه بر اینکه به لحاظ عملکرد مالی ارزیابی می شوند از جنبه مسئولیت اجتماعی نیز مورد سنجش قرار می گیرند. گزارشگری سنتی عملکرد شرکت ها که مشتمل بر تراز نامه، صورت سود و زیان و گزارش هیئت مدیره می شود، ابزاری نیست که قادر به اندازه گیری انتظارات جامعه از شرکت ها باشد. در مقابل مفهوم گزارشگری جامع طرح شده که در برگیرنده گزارش مسئولیت اجتماعی شرکت به همراه گزارش عملکرد در یک سند است. به طوری که امروزه گزارشگری جامع نقش مهمی در اداره امور مالیاتی یافته و رفته رفته استانداردهای افشای مسئولیت اجتماعی شرکت ها در این مراکز الزامی می شود (حیدری، 1390).
لذا زمانی که منافع شرکت ها و منافع عمومی در تضاد باشد تمرکز روی مسئولیت اجتماعی، اقدامات مؤثر برای بالا بردن رفاه اجتماعی را به تأخیر خواهد انداخت و از آنجائی که انتظار می رود شرکت ها برای رسیدگی با مشکلات راه حلی ارائه دهند، راه حل های واقعی نادیده گرفته می شود (عسکری نصب، 1390).
در کشور ما به جهات گوناگون تاریخی و مذهبی پرداخت مالیات، با اکراه و اجبار همراه بوده است و مردم به دلایل گوناگون از مالیات می گریزند و سعی در کتمان درآمدهای خود می کنند و در اعلام به موقع آن با واحدهای مالیاتی همکاری لازم را نمی نمایند. میزان همکاری مؤدیان با نظام مالیاتی و تمایل آن به پرداخت مالیات به درجه رشد اجتماعی و اعتقاد مردم نسبت به رسالت این نظام بستگی دارد (خان جان، 1384). با توجه به مطالب بیان شده، در این تحقیق بر آن خواهیم بود که به مطالعه و بررسی رابطه بین مسئولیتپذیری اجتماعی شرکت ها و تمکین مالیاتی در اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران بپردازیم که در این راستا به اهمیت و ضرورت این مطالعه می پردازیم.
اهمیت و ضرورت انجام تحقیقبه طور کلی موضوع و مفهوم مسئولیت اجتماعی شرکت ها در چند سال اخیر با توجه به رشد سازمان های غیر دولتی، چینش های اعتراضی علیه قدرت شرکت ها، افزایش آگاهی اجتماعی، توسعه بازارهای سرمایه، گسترش شرکت‌های سهامی عام و رسوایی های مالی و اخلاقی شرکت های بزرگ، پارادایم غالب در فضای اداره شرکت ها شده است. نگرانی مردم این است که شرکت ها نسبت به اعمال، برنامه ریزی ها و سیاست های خود به جامعه جهانی پاسخگو نیستند. فعالان طرفدار محیط زیست، گروه های حقوق بشر اتحادیه های تجاری و بسیاری از شهروندان آگاه و هوشیار خواستار آن هستند که شرکت ها نسبت به مردم پاسخگو باشند (امیدوار، 1387). همچنین در شرايط رقابتي كنوني ميزان مشاركت اطاعت و وفادار بودن كاركنان به سازمان از اهميت زيادي برخوردار است. بر اين اساس نتايج مطالعات نشان مي دهد كه كاركنان براي عملكرد صحيح و تقويت آن نيازمند روحيه داوطلبانه ي وظيفه شناسي، نوع دوستي احترام و تكريم هستند. از سوی دیگر امروزه مالیات ها به عنوان مهمترین اهرم اعمال سیاست های اقتصادی و مالی و به منظور سازماندهی و تنظیم فعالیت ها و ایجاد تعدیل های لازم در بخش های مختلف اقتصادی که قابلیت استفاده در راه های مختلفی دارد، در بودجه ریزی مورد توجه است و لزوم تحقق درآمدهای مالیاتیکشور برای توسعه همه جانبه کشور بیش از پیش احساس می شود (افصحی، 1385).درآمدهای مالیاتی تنها منبع سالم جهت تأمین هزینه های حاکمیتی در کشورها می باشد و به تبع آن نظام مالیاتییک جزء بسیار مهم و تأثیرگذار در فعالیت های اقتصادی محسوب می گردد (جانگ بن و همکاران، 2011). نظام مالیاتی به نحوی به فعالیت های اقتصادی گره خورده است که در یک نظام اقتصاد سالم، تقریباً تمام هزینه های عمومی دولت توسط فعالیت های اقتصادی و فعالان اقتصادی آن کشور از محل درآمدهای مالیاتی تأمین می گردد (اسداله زاده، 1384) و نظر به این که بررسی ظرفیت بالقوه مالیاتی کشور نشان می دهد که بین ظرفیت بالقوه مالیاتی و وصولی های بالفعل مالیاتی شکاف قابل توجهی وجود دارد، با اتخاذ تدابیری برای اصلاح نظام مالیاتی و رفع مشکلات موجود می توان وصولی های مالیاتی را افزایش و اتکا به درآمدهای نفتی را کاهش داد (ثورونی، 1378) که همگی این موارد لزوم مطالعه بر روی عوامل مؤثر بر روی تمکین مالیاتی را بیش از پیش می گرداند که در این تحقیق نیز در صدد بررسی رابطه بین مسئولیت اجتماعی شرکت ها و تمکین مالیاتی در اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران خواهیم بود.
اهداف تحقیقهدف کلی:
بررسی رابطه ميان مسئوليت پذيری اجتماعی و تمکین مالیاتیمؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران.
اهداف جزئی:
تعيين اثر بعد اقتصادی مسئولیت پذيری اجتماعیبر تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران.
تعيين اثر بعد اجتماعی مسئوليت پذيری اجتماعی بر تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران.
تعيين اثر بعد اخلاقی مسئوليت پذيری اجتماعی بر تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران.
تعيين اثر بعد قانونی مسئوليت پذيری اجتماعی بر تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران.
فرضیه هایتحقیقفرضیه های تحقیق به شرح زیر می باشند:
فرضیه کلی:
مسئوليت پذيری اجتماعی بر تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران تأثیر معناداری دارد.
فرضیه های جزئی:
بعد اقتصادی مسئوليت پذيری اجتماعی بر روی تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران تأثیر معناداری دارد.
بعد اجتماعی مسئوليت پذيری اجتماعی بر روی تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران تأثیر معناداری دارد.
بعد اخلاقی مسئوليت پذيری اجتماعی بر روی تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران تأثیر معناداری دارد.
بعد قانونی مسئوليت پذيری اجتماعی بر روی تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران تأثیر معناداری دارد.
سؤال های تحقیقبا توجه به فرضیه های مطرح شده سؤال های تحقیق نیز به شرح زیر می باشند:
سوال کلی:
آیا مسئوليت پذيری اجتماعی بر تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران تأثیر معناداری دارد؟
سوال های جزئی:
آیا بعد اقتصادی مسئوليت پذيری اجتماعی بر روی تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران تأثیر معناداری دارد؟
آیا بعد اجتماعی مسئوليت پذيری اجتماعی بر روی تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران تأثیر معناداری دارد؟
آیا بعد اخلاقی مسئوليت پذيری اجتماعی بر روی تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران تأثیر معناداری دارد؟
آیا بعد قانونی مسئوليت پذيری اجتماعی بر روی تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران تأثیر معناداری دارد؟
مدل تحقیقهدف تحقیق حاضر ارزیابی و رتبه بندی عوامل موثر بر تمکین مالیاتی مؤدیان اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران می باشد؛ لذا متغیرهای تحقیق در قالب مدل عملیاتی زیر ترسیم شده است:
مسئولیت پذیری اقصادی اقتصادی
مسئولیت پذیری اجتماعی اجتماعی
مسئولیت پذیری اخلاقی
مسئولیت پذیری قانونی
تمکین مالیاتی مؤدیان
مسئولیت پذیری اجتماعی

شکل 1-1: مدل تحقیقجنبه جديد بودن و نوآوري تحقيقمطالعات محقق بر روی مبانی نظری پژوهش نشان می‌دهد که تاکنون مطالعه ای بر روی رابطه بین مسئولیت اجتماعی شرکت ها وتمکین مالیاتی صورت نگرفته است که این مورد گواهی از جدید بودن این تحقیق می باشد که در این تحقیق در صدد بررسی رابطه بین مسئولیت اجتماعی شرکت ها و تمکین مالیاتی در اداره کل امور مالیاتی جنوب استان تهران می باشیم.
تعاریف متغیرها و اصطلاحات تحقیقمسئولیت پذیری اجتماعی:
از رویکرد آکادمیک تعریف روشنی از مسئولیت اجتماعی شرکت وجود ندارد و پارادایم مسئولیت اجتماعی شرکت در ادبیات آکادمیک به سال 1920 باز می گردد. چیزی که هست، توجهات مدرن به توسعه مسئولیت اجتماعی شرکت، در زمانی است که هر دو ادبیات آکادمیک و مدیریتی شروع به تعیین وظایف اجتماعی شرکت ها کردند(پرینی، 2006 ).
مسئولیت اجتماعی شرکت ها عبارت می باشد از پاسخگویی و ارضاء توقع های ذی نفع خارجی اعم از مشتریان، تأمین کنندگان، توزیع کنندگان، حافظان محیط زیست، ساکنان محل فعالیت تولیدییا خدماتی با حفظ منافع گروه های ذی نفع داخلی اعم از مالکان یا سهامداران و کارکنان واحد (عظیمی و خاک تاریک، 1387).
تمکین مالیاتی مؤدیان:
منظور این است که مودیان قوانین مالیاتی کشور را به چه میزان رعایت می کنند. این رعایت از جمله شامل اعلام درآمد، تسلیم اظهارنامه و پرداخت بدهی مالیاتی در زمان مقرر می باشد. معمولاً آنچه در تعریف تمکین مالیاتی گفته می شود عبارت است از رعایت قانون مالیات از سوی مودی، و میزان عدم تمکین را با شکاف مالیاتی اندازه گیری می کنند (توکل، 1379).
ساختار تحقیقپژوهش حاضر در پنج فصل تنظیم و ارائه گردیده است.
فصل اول: در این فصل مفاهیم کلی درخصوص طرح پژوهش، تعریف مسأله، اهمیت موضوع، اهداف و فرضیه های پژوهش و تعریف متغیرها و اصطلاحات تحقیق ارائه گردیده است.
فصل دوم: در این فصل مبانی نظری و پیشینه تحقیق در سه بخش به شرح زیر گنجانده می شود:
بخش اول: مبانی نظری مسئولیت پذیری اجتماعی.
بخش دوم: مبانی نظری تمکین مالیاتی.
بخش سوم: پیشینه تحقیق.
فصل سوم: در فصل سوم، روش پژوهش، نحوه جمع آوری اطلاعات و تهیه پرسشنامه، جامعه آماری مورد پژوهش، روش نمونه گیری، حجم نمونه و تکنیک آماری مورد استفاده برای تجزیه و تحلیل داده ها به تفصیل تشریح می گردد.
فصل چهارم: در این فصل پس از بیان مقدمه، تجزیه و تحلیل داده های جمع آوری شده مربوط به تحقیق حاضر در قالب جداول جداگانه و نمودارهای مربوط، ارائه می شود.
فصل پنجم: در این فصل به نتیجه گیری پرداخته و همچنین پیشنهادها و رهنمودهای لازم با توجه به نتایج بدست آمده و محدودیتهای موجود در اجرای تحقیق بیان شده و در آخر نیز پیشنهاداتی برای پژوهشهای آینده ارائه می گردد.

فصل دوم:
مبانی نظری و پیشینه تحقیق

مقدمهعصر جدید، شاهد انتقال دیدگاه های مدیران به فراسوی سازمان ها بوده است. اگر در زمان تیلور که او را پدر مدیریت علمی لقب داده اند، توصیه به مدیران این بود که کارهای خود را بهره ور نگه دارند و در مکتب روابط انسانی، مدیران به ارضاء نیازهای روحی و روانی کارکنان خود تشویق می شدند، در زمان حاضر مدیران را متوجه محیط های خارج از سازمان هایشان ساخته اند منشور سنتی سازمان ها که تمام توجه مدیران را در بهره برداری و سود آوری سازمان می دید با منشوری جایگزین شده است که مسائل محیطی و اجتماعی را در دستور کار مدیران قرار می دهد (عظیمی، خاک تاریک، شماره 52).
هاپکتیز معتقد است برای آنکه مباحث مسئولیت اجتماعی شرکت موثر واقع شود و صدای آن به گوش شرکت‌ها برسد باید زبان مشترکی اختیار کرد. " فلیپ کاتلر " و " ناشی لی " معتقد هستند که مسئولیت اجتماعی شرکت به معنای احساس تعهد در برابر افزایش رفاه جامعه به وسیله فعالیت های اقتصادی داوطلبانه و تخصیص منابع شرکت است (صفدری، 1388، 36).
مسئولیت اجتماعی، فراتر رفتن از چارچوب حداقل الزامات قانونی است که سازمان ها در آن فعالیت دارد در واقع مسئولیت اجتماعی رویکرد متعالی به کسب و کار است که تاثیر اجتماعی یک سازمان بر جامعه چه داخلی و چه خارجی را مد نظر قرار می دهد و هدف اصلی آن گردهم آوردن تمامی بخش ها اعم از دولتی، خصوصی و داوطلبان جهت همکاری با یکدیگر است تا از یک سو موجب همسویی منافع اقتصادی با محیط زیست و از سوی دیگر سبب توفیق، رشد و پایداری کسب و کار شود (احمدی زاده، 1387). مسئولیت اجتماعی حاکمیت اخلاق را به دنبال دارد، یعنی در چارچوب مسئولیت اجتماعی سازمان کارهایی را که برای جامعه خوب و مفید و مناسب است انجام داده و از اموری که برای اجتماع می توان زیان آور باشد دوری می کند (عظیمی، خاک تاریک، 52، 1387).
در این فصل مبانی نظری و پیشینه تحقیق در سه بخش به شرح زیر گنجانده می شود:
بخش اول: مبانی نظری مسئولیت پذیری اجتماعی.
بخش دوم: مبانی نظری تمکین مالیاتی.
بخش سوم: پیشینه تحقیق.
بخش اول: مبانی نظری مسئولیت پذیری اجتماعیتعاریف مسئولیت اجتماعیپیچیدگی عوامل و متغیرهای تاثیر گذار بر پدیده هایی که به نوعی به اجتماع باز می گردند ارائه تعریف واحدی از آنها را غیر ممکن ساخته است. مسئولیت اجتماعی نیز از این امر مستثنی نمی باشد. اما در اینجا از چند صاحب نظر مدیریت تعاریفی را ارائه می دهیم :
گریفین و بارنی مسئولیت اجتماعی را چنین تعریف می کنند: “مسئولیت اجتماعی، مجموعه وظایف و تعهداتی است که سازمان بایستی در جهت حفظ، مراقبت و کمک به جامعه ای که در آن فعالیت می کند، انجام دهد” (مشبکی، شجاعی، 1389، 42).
فرنچ و ساورد نیز در کتاب “فرهنگ مدیریت” در خصوص مسئولیت اجتماعی می نویسند: “مسئولیت اجتماعی، وظیفه ای است که بر عهده موسسات خصوصیاست، بر این مبنا که تاثیر سوء بر زندگی اجتماعی که در آن کار می کنند، نگذارند. میزان این وظیفه عموما، مشتمل است بر وظایفی چون: آلوده نکردن، تبعیض قائل نشدن در استخدام، نپرداختن به فعالیت های غیر اخلاقی و مطلع کردن مصرف کننده از کیفیت محصولات. همچنین وظیفه ای است مبتنی بر مشارکت در زندگی افراد جامعه” (مشبکی، شجاعی، 1389: 42).
کیت دیویس درباره مسئولیت اجتماعی معتقد است: “مسئولیت اجتماعی یعنی نوعی احساس تعهد به وسیله مدیران سازمان های تجاری بخش خصوصی که به آن گونه تصمیم گیری کنند که در کنار کسب سود برای موسسه، سطح رفاه کل جامعه نیز بهبود یابد.” (عراقی و یقین لو، 1383: 66).
رابینسون می گوید: مسئولیت اجتماعی یکی از وظایف و تعهدات سازمان در جهت منتفع ساختن جامعه است ؛ به نحوی که هدف اولیه سازمان یعنی به حداکثر رساندن سود را صورتی متعالی بخشد (کاوسی و طلوعی، 1386: 18).
ساموئل سترومکس داگلاس در کتاب تجارت می گویند: “مسئولیت اجتماعی از تعهدات مدیریت است که علاوه بر حفظ و گسترش منافع سازمان، در جهت رفاه عمومی جامعه نیز انجام می گیرد” (عزیزی، باقری، 1389: 98).
مهدی ایران نژاد در کتاب مسئولیت های اخلاقی و اجتماعی مدیریت، مسئولیت اجتماعی را این گونه تعریف می نماید: “مسئولیت اجتماعی، تعهد تصمیم گیران برای اقداماتی است که به طور کلی علاوه بر تأمین منافع خودشان، موجبات بهبود رفاه جامعه را فراهم می آورد.” در این تعریف عناصر چندی وجود دارد :
مسئولیت اجتماعی یک تعهد است که موسسات باید در قبال آن پاسخگو باشند.
موسسات مسئول هستند که از آلوده کردن محیط زیست، اعمال تبعیض در امور استخدامی، بی توجهی به تامین نیازهای کارکنان خود، تولید کردن محصولات زیان آور و نظایر آن که به سلامت جامعه لطمه می زند بپرهیزند. سرانجام سازمان ها باید با اختصاص منابع مالی در بهبود رفاه اجتماعی مورد قبول اکثریت جامعه بکوشند. این قبیل عبارتند از: کمک به فرهنگ کشور و موسسات فرهنگی و بهبود کیفیت زندگی (عزیزی، باقری، 1389: 99).
گراهام و کترا معتقدند: “حمایت از محیط خارجی اختیاری نبوده بلکه بخش مهمی از فرایند کسب و کار به حساب می آید” (کاوسی، چاوه باشی، 1388: 12).
استوارت و سالمون، مسئولیت اجتماعی را چنین تعریف می کنند: “شیوه ای از مدیریت که طبق آن، سازمان ها فعالیت هایی را که اثر مثبتی بر جامعه و ترفیع کالاهای عمومی داشته باشد انجام می دهد، در واقع استوارت و سالمون خواهان حذف آثار منفی سازمان بر جامعه بوده و سعی داشتند تا بتوانند در نگرش و رفتار مصرف کنندگان تغییر ایجاد کنند.” (کاوسی، چاوشی باشی، 1388: 12).
مسئولیت پذیری یعنی ارزش قائل شدن برای ارتباطات به هم وابسته است که بین سازمان، گروه های ذی نفع، نظام اقتصادی و جوامع مرتبط وجود دارد. مسئولیت پذیری اجتماعی وسیله است برای بحث تعهداتی که یک سازمان باید نسبت به جامعه خود داشته باشد ؛ شیوه ای است برای پیشنهاد ایده های سیاست گذاری در مورد عمل به تعهدات ذکر شده و نیز ابزاری است که به کمک آن وظایف جانبه سازمان و جامعه را در عمل به تعهدات معین نمود. به طور خلاصه، مسئولیت پذیری اجتماعی بر ارتباطات یک سازمان با ذی نفعشان تاکید می کند (chandler, 2006:10).
تعاریف سازمان ها از مسئولیت اجتماعیبر اساس مطالعات و تعاریف مرکز ابتکارات اجتماعی و توسعه روستایی آدیتیابیرلاهند (ABCCIRD). مسئولیت اجتماعی اصولی را ایجاد می کند که باعث ایجاد سیستم ارزشی می شود و عبارتند از :
“عامل خوب احساسی” در مورد شرکت، که عاملی است جهت دلبستگی کارکنان تخصصی به سازمان .
شناسایی ترجیحات مصرف کننده برای شرکت ها به وسیله وجدان اجتماعی
افزایش انتظار سهامدارانی که شرکت ها آنان را برای برآوردن نیازهای جامعه حساس و ضروری می باشند.پروژه هایی اجتماعی ابزاری هستند که به وسیله آن شرکت ها، ارزش هایی را که بر اساس آن در سطح وسیعی در جامعه قرار می گیرد، تسهیم می کند (کاوسی، چاوشی، 1388: 13).
شورای تجاری جهان برای توسعه پایدار (WBCSD).، تعریف می کند مسئولیت اجتماعی شرکت ها را تعهد تجاری برای مشارکت و همکاری توسعه اقتصادی پایدار، کار با کارگران، خانواده هایشان، جوامع محلی و جامعه در سطح وسیع تر برای بهبود کیفیت زندگی می داند (امیدوار، 1384:175).
از نظر دفتر بین المللی تجاری (ICC). مسئولیت اجتماعی شرکت ها عبارت از " تعهدات داوطلبانه از طریق تجارت برای مدیریت کردن فعالیت شرکت در امر پاسخگویی می باشد " (امیدوار، 1384:175). .
کمیسیون اروپایی 2002، مسئولیت اجتماعی شرکت ها را به عنوان مفهومی که از طریق آن تعامل اجتماعی و اهمیت محیطی در عملیات تجاری و تعاملشان با سهامداران مقایسه می شود تعریف می کند (امیدوار، 1384:175).
دیدگاه تاریخی و فلسفی در خصوص مسئولیت اجتماعیتاریخچه مسئولیت اجتماعی طرح بحث مسئولیت اجتماعی به طور ملموس به زمان آدام اسمیت یعنی اواخر قرن هجدهم بر می گردد. وی به موضوع ارتقای رفاه عمومی پرداخت و معتقد بود کوشش کارآفرینان رقیب طبعاً در جهت حمایت منافع عموم آزاد خواهد بود (نجف بیگی، 1383: 264).
در سال 1899 آندریوکارنگی در کتاب انجیل ثروت مسئولیت اجتماعی شرکت ها را مشخص نمود، دیدگاه کارنگی بر پایه دو اصل گذارده شده بود: اصل خیرخواهی و اصل قیومت (سرپرستی). اصل خیرخواهی یکی از مسئولیت های افراد به حساب می آید و نه مسئولیت یک سازمان و اصل قیومیت یا سرپرستی بر پایه متن انجیل قرار داد و به موجب آن سازمان و افراد ثروتمند باید خود را قیم و سرپرست افراد فقیر و با سرمایه گذاری در سازمان های بزرگ و سازمان ها به چند برابر کردن ثروت جامعه بپردازند (استونر، 1379: 62-159).
نظرات کارنگی در دهه 1950 و 1960 تا حد زیادی مورد قبول سازمان های امریکایی بوده و در زمان کنونی نیز در مورد رعایت این اصول نمونه های زیادی وجود دارد. منتهای مساله ی اصلی در دیدگاه کارنگی عدم توجه به عمق عبارت و یا مفهوم مسئولیت اجتماعی و نیز عدم توجه به اهرم های فشار برای اعمال آن در شرکت ها بوده است به گونه ای که از این دیدگاه مسئولیت اجتماعی، پوششی است که سازمان یا فرد می تواند بدان وسیله ارزش های شخصی را به نمایش بگذارند (استونر، 1379:62-159).
در مقابل این دیدگاه، در دهه ی 1970 و 80 میلادی مجموعه مسایل محیطی منجر به طرح مجدد موضوع مسئولیت اجتماعی شد. میلتون فریدمن، اقتصاددان مشهور، از پیشگامان است که نخستین مسئولیت سازمان های تجاری را به حداکثر رساندن سود در محدوده قانون بدون هر گونه دسیسه یا نیرنگی عنوان می کند و معتقد است مساله های اجتماعی را باید به افراد و نهادهای دولتی واگذار کرد. چرا که تعیین نیازهای نسبی و میزان آنها، در حد مدیران شرکت ها نبوده و در صورت انجام بر درآمد شرکت ها تاثیر گذار است. در این حالت عرضه کنندگان، سهامداران، کارکنان و مشتریان ناچار به پرداخت غرامت سنگینی برای جبران این افت درآمد خواهد بود که غیر منطقی است (استونر، 1379: 62-159).
نظرات کارنگی و فریدمن در دو قطب مخالف از یک طیف مسئولیت اجتماعی قراردارد، یکی نگاه درونی به سازمان بوده و دیگری نگاه بیرونی دارد ... گذشت زمان دو دیدگاه اقتصادی صرف و دیدگاه اجتماعی را به یکدیگر پیوند زده و دیدگاه اقتصادی ـ اجتماعی را پدید آورده است. این دیدگاه به تعامل سازمان و جامعه توجه دارد (الوانی، 1377: 10-3).
رویکردهای مسئولیت اجتماعیدر ادبیات نظری مفهوم مسئولیت اجتماعی در قرن حاضر سه دیدگاه قابل بررسی است :
الف. مدیریت مبتنی بر سود: در این دیدگاه که از سال 1800 تا 1930 پا بر جا بود اعتقاد بر این است که سازمان ها مسئول منافع خودشان هستند (کارنامی، 1387: 36).
ب. مدیریت مبتنی بر اعتماد: این دیدگاه از اواخر سال 1930 تا اوایل 1960 رایج شد، اعتقاد بر ایجاد شرایط کاری امن و سالم به عنوان مسئولیت اجتماعی سازمان تلقی می شد و اتحادیه های کارگری فشار می آورند که سازمان ها علاوه بر تامین سود، به منافع کارگران نیز توجه نشان دهند و از مدیران خواسته شد که بین حداکثر سود و انتظاراتی که جامعه از سازمان دارد، تعادل ایجاد کند (کارنامی، 1387: 36).
ج. مدیریت کیفیت زندگی: از اواخر دهه 1960 تا کنون مدیران و سازمان ها تحت تاثیر این دیدگاه از مسئولیت اجتماعی عمل می کنند. این مرحله از این فلسفه ناشی می شود که مدیران و سازمان ها بایستی خود را به طور مستقیم در عملیات درمان بیماری ها و رفع ناهنجاری های اجتماعی دخالت دهند (کارنامی، 1387:36).
مبانی فلسفی دیدگاه های مسئولیت اجتماعیمطابق هر یک از این سه مرحله تاریخی مسئولیت اجتماعی، سه نوع فلسفه یا دیدگاه اساسی وجود دارد. دیدگاه های فوق عبارتند از :
1- دیدگاه کلاسیک:
مسئولیت اولیه هر بنگاه اقتصادی کسب سود است. این بدان معنی است که نه شما و نه کارکنانتان و نه هیچ کس دیگر نباید به جامعه فکر کند، بگذارید که خودخواه به نظر برسید. فراموش نکنید که سود شما مثل اکسیژن است. اگر به موقع به شما نرسد، شما می میرید و نمی توانید هیچ کار دیگری انجام دهید (نیکومرام، محمدیان ساروتی 1388: 1311).
بر طبق این رویکرد، تنها مسئولیت اجتماعی سازمان ها حداکثر کردن سود می باشد. مشهور ترین طرفداران این رویکرد، اقتصاد دان برنده جایزه نوبل، میلتون فریدمن است. پیروان این رویکرد معتقدند که هر زمان مدیریت تصمیم بگیرد تا منابع سازمان را برای جامعه خرج کند، هزینه اضافی به شرکت تحمیل خواهد نمود. این هزینه ها در نهایت یا به واسطه افزایش قیمت کالاها و خدمات به مشتریان منتقل می شود و یا به واسطه کاهش سود سهام به سهامداران آسیب می رساند (تقی زاده، سلطانی، 1389: 98).
2- دیدگاه مسئولیت پذیری و پاسخگو بودن :
این نظریه از تجارت آزاد حمایت می کند و سعی دارد آن را حفظ کند. از سوی دیگر این واقعیت را نیز قبول دارد که موسسه های بازرگانی از طرف جامعه مجاز به فعالیت شده اند و لذا باید در برابر آن پاسخگو باشند. بنابراین، نظریه مذکور به موسسات توصیه می کند که برای جلوگیری از آثار منفی اقدامات خود بر جامعه، تدابیر لازم را اتخاذ نمایند ؛ به عنوان مثال یک موسسه باید برای حصول اطمینان از این که اقداماتشان موجب آلودگی محیط زیست نمی شود از منابع مناسب استفاده کند (کارنامی، 1387: 36).
3- دیدگاه عمومی:
این دیدگاه دارای دامنه گسترده تری از دیدگاه های قبلی می باشد، سازمان های کسب و کار را به عنوان شرکای جامعه و نهادهای عمومی تعریف کرده و معتقد است: حتی سازمان های غیر حکومتی هم ملزم به حل مسائل و مشکلات جامعه و نیز بهبود کیفیت زندگی عمومی افراد در کنار سایر سازمان های حکومتی هستند. در این دیدگاه سازمان ها و مدیران آنها متعهد می شوند به همان اندازه که هدف های شخصی خود را دنبال می کنند، هدف های بشر دوستانه را پیگیری کنند (نیکومرام، محمدیان ساروی، 1388: 132). سازمان ها باید هم رفاه عمومی و هم منافع خود را مد نظر داشته باشند، زیرا از منابع کمیاب همین مردم استفاده می کنند و جامعه ما محیط مناسبی برای تحصیل سود آنها به وجود آورده است. لذا موسسات باید خدمتگزار عموم مردم باشند (مهری کارنامی، 1387: 36).
دلایل موافقین و مخالفین مسئولیت اجتماعی سازماندلایل موافقین مسولیت اجتماعیدلایل موافقت نسبت به مسئولیت اجتماعی شرکت ها و سازمان ها، از مزایای بالقوه که نصیب سازمان ها و جامعه می شود، ناشی می شود. یکی از دلایل مذکور این است که انجام مسئولیت اجتماعی باعث میشود سازمان در بلند مدت به منافع خود دست یابد ؛ از سوی دیگر فعالیت های اجتماعی باعث می شود، دولت دخالت کمتری در مسائل داشته باشد که این نیز در بلند مدت به نفع سازمان است (خلیلی عراقی و یقین لو، 1384: 144).
دلایل موافقت نسبت به مشارکت و مسئولیت های اجتماعی :
التزام اخلاق
محیط اجتماعی بهتر
ممانعت از گسترش قوانین و مقررات دولتی
وابستگی های متقابل نظام مند
کمک در حل مشکلات اجتماعی
بهبود چهره عمومی
جلب منابع ارزشمند سازمان ها
دلایل مخالفین مسولیت اجتماعیدلایل مخالفت نسبت به مشارکت و مسئولیت های اجتماعی شرکت ها به قرار زیر می باشد :
لزوم کسب حداکثر سود
تعدد هدف های سازمان
هزینه مشارکت اجتماعی
تضعیف تراز پرداخت های بین المللی
فقدان مهارت های اجتماعی
عدم حساب پس دهی
ناتوانی سازمان در انتخاب گزینه های اخلاقی (خلیلی عراقی و یقین لو، 1384: 144).
جدول 2-1): دلایل موافقین و مخالفین مسئولیت اجتماعی سازمانمخالفان مسئولیت اجتماعی موافقان مسئولیت اجتماعی
1- سود آوری سازمان ها را کوتاه مدت کاهش می دهد.
2- توانایی تولید را کاهش می دهد.
3- هزینه ها افزایش می یابد.
4- موجب بی میلی سهامداران و سرمایه داران می شود.
5- موجب کم رنگ تر شدن و کاهش اهداف سازمان می شود.
6- موجب تعارض در معیار عملکرد مدیران می شود. 1- انتظارات عمومی را برآورده می سازد.
2- سود آوری را در بلند مدت افزایش می دهد.
3- تعهد و الزامات اخلاقی را رعایت می کند.
4- از گسترش قوانین و مقررات دولتی جلوگیری می نماید.
5- شهرت و اعتبار سازمان را افزایش می دهد.
6- موجب ایجاد محیطی برتر در راستای کشف و جذب استعدادها می شود.
7- علاج و پیشگیری قبل از وقوع حادثه تلقی می شود.
(Robbins & coulter , 2007: 10).
ابعاد مسئولیت اجتماعی سازمان ها:مسئولیت اجتماعی چهار بعد است: (بزرگی، 1383: 6-1).
1- بعد اقتصادی: مهمترین بعد مسئولیت اجتماعی سازمان ها، بعد اقتصادی است که در آن فعالیت ها و اقدامات اقتصادی مد نظر قرار می گیرد. به عبارت دیگر مسئولیت اولیه هر بنگاه اقتصادی کسب سود است، لذا وقتی سازمان سود لازم را به دست آورد و حیات خود را تضمین کند، می تواند به مسئولیت های دیگر بپردازد. در حقیقت اهداف اولیه سازمانی در این بعد مورد توجه قرار می گیرد .
2- بعد قانونی: دومین بعد مسئولیت اجتماعی می باشد و سازمان ها ملزم می شوند در چارچوب قوانین و مقررات عمومی عمل کنند، جامعه این قوانین را تعیین می کند و کلیه شهروندان و سازمان ها، موظف هستند به این مقررات به عنوان یک ارزش اجتماعی احترام بگذارند. بعد قانونی مسئولیت اجتماعی را التزام اجتماعی نیز می گویند.
3-بعد اخلاقی: سومین بعد می باشد که از سازمان ها انتظار می رود که نظیر دیگر اعضای جامعه به ارزش‌ها و هنجارها، اعتقادات و باورهای مردم احترام گذاشته و شئونات اخلاقی را در فعالیت های خود مورد توجه قرار دهند. بعد اخلاقی مسئولیت اجتماعی را یا پاسخگویی اجتماعی نیز می‌گویند :
4- بعد عمومی و ملی: چهارمین بعد می باشد که شامل انتظارات، خواسته ها و سیاست های مدیران عالی در سطح کلان است. انتظار می رود مدیران و کارگزاران سازمان ها با نگرش همه جانبه و رعایت حفظ وحدت و مصالح عمومی کشور، تصمیمات و استراتژی های کلی را سرلوحه امور خود قرار داده و با دید بلند مدت تصمیم گیری کنند. بعد ملی مسئولیت اجتماعی را مساعدت اجتماعی می نامند (بزرگی، 1383: 6-1).
پاسخگویی اجتماعی در واقع پاسخگویی و تعهد در قبال مسئولیت واگذار شده است. از این رو پاسخگو بودن دلالت بر نوعی رابطه رسمی دارد که در آن اختیارات از یک طرف به طرف دیگر محول شده است (بزرگی، 1383: 6-1).
ریچارد هیکس در یک تقسیم بندی، پاسخگویی را در شش بعد مورد بررسی قرار می دهد: (بزرگی، 1383: 6-1).
پاسخگویی مدیریتی: این پاسخگویی در برابر مدیر ارشد یا بالا دست صورت می گیرد .
پاسخگویی سیاسی: این پاسخگویی در برابر مدیر نهادی است که مشروعیت سیاسی آن سازمان است .
پاسخگویی مالی: مدیران سازمان در مقابل وجوهی پاسخگو هستند که بابت اجرای طرح یا پروژه دریافت می کنند .
پاسخگویی عمومی: مدیران سازمان در برابر شهروندان یا نمایندگان منتخب پاسخگو هستند .
پاسخگویی حرفه ای: در مقابل همکاران متخصص و حرفه ای خود پاسخگو هستند .
6- پاسخگویی قانونی: در مقابل مراجع قضایی پاسخگو هستند (بزرگی، 1383: 6-1).

نمودار شماره 2-1): ابعاد مسئولیتمنبع: طاوسی و چاوشی ← دفتر پژوهش فرهنگی
ابعاد سه گانه مسئولیت اجتماعی در سطح کلاننمودار زیر ابعاد کلیدی مسئولیت اجتماعی و همچنین نحوه رابطه هر یک از این ابعاد را نشان می دهد (گروه کارشناسان ایران، 1386: 5).
-47117001270
نمودار شماره 2-2): ابعاد سه گانه مسئولیت اجتماعی در سطح کلانمنبع: طاوسی و چاوشی ← دفتر پژوهش فرهنگی
مسئولیت اقتصادیصداقت، کنترل، نظارت سازمان، توسعه اقتصادی جامعه، شفافیت، جلوگیری از رشوه خواری و فساد، انجام پرداخت های لازم به مقامات ملی و محلی، استفاده از تأمین کنندگان محلی، استخدام نیروی کار محلی و غیره (گروه کارشناسان ایران، 1386: 5).
مسئولیت اجتماعیحقوق بشر، حقوق کارگر، آموزش توسعه کارگران محلی، کمک به تخصص های مربوط به برنامه های جامعه و غیره (گروه کارشناسی ایران، 1386: 5).
مسئولیت زیست محیطیرویکردهای احتیاط آمیز برای جلوگیری یا به حداقل رساندن عوارض نامطلوب حمایت از اقدامات و ابتکاراتی که مسئولیت های بیشتر زیست محیطی را ترویج می دهند. توسعه و انتشار فناوری های مطلوب و مساعد زیست محیطی و غیره، ...
چارچوب های ارائه شده در مسئولیت اجتماعی:مدل سه سطحی وودوود در سال 1991 سه سطح آنالیز و بررسی را شرح می دهد که به وسیله آن مسئولیت اجتماعی شرکت را به سه سطح تقسیم می نماید و با این روش تحلیلی سبب ملموس تر شدن مفهوم مسئولیت اجتماعی می گردد. سطح اول تعریف وود سطح موسسه است. در این جا مسئولیت شرکت ها به طور عمومی در بلند مدت و روابط آنها با جامعه مورد بحث قرار می گیرد. در این سطح قسمتی از تئوری های مسئولیت اجتماعی مورد توجه قرار می گیرد که مربوط به قانون مندی مسئولیت اجتماعی از طریق جامعه به عنوان یک مفهوم یا روش تجاری می باشد و لذا برای همه نوع شرکت و با هر گونه ابعاد و اندازه ای قابل کاربرد است. تصویری که برخی از شرکت ها از مسئولیت اجتماعی دارند منطبق بر این سطح از تعریف می باشد. سطح دوم، سطح سازمانی می باشد، در این سطح روشن می شود، بنگاه دقیقاً در برابر چه کسانی مسئولیت پذیر است. ذی نفعان عمده بنگاه شناسایی می شوند. وود مسئولیت پذیری در این سطح را مسئولیت اجتماعی نامید .
فیچ (1976).، ایلبرت و پارکت (1973). و اسمیت (2003). مسئولیت اجتماعی را در این سطح تعریف کرده اند، به عبارت دیگر مسئولیت اجتماعی بنگاه را مسئولیت در قبال ذی نفعان عمده یا گاهی در قبال شرکت ها یا شرکای شرکت که تحت تاثیر فعالیت بنگاه قرار دارند تعریف کرده اند. وود سومین لایه را سطح فردی تعریف کرده است. در این سطح، میزان و قدرت تشخیص و تصمیم گیری مدیریت در قبال ذی نفعان مورد بررسی قرار می گیرد .
تصمیم گیری و تشخیص مدیران در این سطح به این نکته اشاره دارد که چه قدر تک تک مدیران به ذی نفعان بنگاه اهمیت می دهند. هی وگری (1974). عنوان کردند که هر مدیری دارای ارزش مختص به خود می باشد که به سختی قابل تغییرند. همچنین آنها دقت کردند که بعضی از مدیران نسبت به مسائل مربوط به مسئولیت اجتماعی شرکت خود دغدغه بیشتری دارند (شربت اوغلی، افشاری، 1389: 87-86).
مدل مسئولیت اجتماعی دیویس:یک مدل کلی مسئولیت اجتماعی صنفی پذیرفته شده به وسیله کیتادیوس ارائه شده. دیویس به 5 قضیه عمده اشاره می نماید و توضیح می دهد که چرا و چگونه کسب و کارها باید متعهد باشند تا اقداماتی را به عمل آورند که از رفاه جامعه و همچنین سازمان حمایت می کنند و آنها را بهبود دهند (ایران نژاد، توسلی، دفتر فرهنگ پژوهش 1389: 5-48).
1- مسئولیت اجتماعی از قدرت اجتماعی ناشی می شود :
این ویژگی به این اشاره دارد که شرکت ها بر مسائل اجتماعی مهمی نظیر آلودگی محیط تاثیر دارد. لذا اقدام جمعی تمام موسسات در کشور اساساً شرایط محیطی را که شهروندان باید در آن زندگی کنند، تعیین می کند. به لحاظ اینکه کسب و کارها قدرت اثرگذاری بر جامعه دارند، لذا جامعه می تواند و باید آنها را برای شرایط اجتماعی که از اعمال این قدرت ناشی می شود مسئول بداند (ایران نژاد، توسلی، 1389: 50-48).
2- کسب و کارها باید به عنوان یک سیستم باز دو جانبه عمل کند :
بدین معنی که برای دریافت داده ها از جامعه و برای افشای عملیاتش به عموم باز باشد. بر این اساس، کسب و کار باید در آنچه که برای تثبیت یا بهبود رفاه جامعه ضروری است، اقداماتی معمول دارد و همکاری کند. به نوبه خود جامعه نیز باید مایل باشد تا به گزارش های کسب و کار درباره آنچه که لازم است در جامعه تحقق یابد، گوش دهد (ایران نژاد، توسلی، 1389: 50-48).
3- هزینه های اجتماعی و مزایای یک فعالیت در صورتی که لازم است تداوم یابد :
هزینه های اجتماعی محصولات یا خدمات در صورتی که تداوم یابد، باید در تصمیم گیری کاملاً محاسبه شوند. اشاره به این دارد که امکان فنی بودن یا سودآوری اقتصادی تنها عواملی نیستند که باید در تصمیم گیری کسب و کار مخلوط شوند، بلکه باید نتایج اجتماعی بلند مدت و کوتاه مدت نیز قبل از هر اقدامی مورد توجه قرار گیرند (ایران نژاد، توسلی، 1389: 48).
4- هزینه های اجتماعی هر فعالیت باید به مشتری انتقال یابد .
این ویژگی تاکید می کند که از کسب و کار نباید انتظار داشت که کاملاً فعالیت هایی که ممکن است از نظر اجتماعی دارای مزایا باشد، اما از لحاظ اقتصادی نفع چندانی نداشته باشد، تأمین مالی کند. فعالیت های مطلوب اجتماعی در محدوده فعالیت کسب و کار باید از طریق قیمت های بالاتر برای محصولات مربوطه به این فعالیت ها به مشتریان انتقال یابد (ایران نژاد، توسلی، 1389: 50-48).
5- نهاد های بازرگانی به مثابه شهروندان :
این نهادها مسئولیت دارند تا در مسائل اجتماعی که خارج از حوزه های عملیاتی معمول آنها هستند درگیر شوند. آخرین قضیه به این اشاره دارد که اگر کسب و کار دارای تخصصی است که می تواند مسئله اجتماعی را حل کند، باید مسئول شناخته شود و در حل مسئله اجتماعی مساعدت نماید (ایران نژاد، توسلی، پژوهش فرهنگی، 1388: 50-48).
مدل کارولچارچوب کارول (1979) به عنوان پر استفاده ترین چارچوب نقل قول شده است. کارول در مطالعه ای با عنوان " هرم مسئولیت اجتماعی بنگاه " برای هر بنگاه 4 دسته مسئولیت اجتماعی قائل شده است. به تعبیر دیگر، او مسئولیت اجتماعی هر بنگاه را برآیند چهار مولفه زیر می داند :
نیازهای اقتصادی
رعایت قوانین و مقررات عمومی
رعایت اخلاق کسب و کار
مسئولیت بشر دوستانه
مسئولیت اقتصادی:
بنگاه ها موظف هستند که نیازهای اقتصادی جامعه را برآورند و کالاها و خدمات مورد نیاز آن را تامین کنند و انواع گروه های مردم را از فرایند کار بهره مند سازند (Carroll , 1991:4-8).
مسئولیت قانونی:
بنگاه ها وظیفه دارند به بهداشت و ایمنی کارکنان و مصرف کنندگان خود توجه کنند، محیط زیست را آلوده نکند، از معاملات درونی سازمانی بپرهیزند، دنبال انحصار نروند و مرتکب تبعیض نشوند .
مسئولیت اخلاقی:
که در برگیرنده هنجارها، استاندارد ها و انتظاراتی است که بازگو کننده دغدغه های مصرف کنندگان، کارکنان، سهامداران و جوامع در خصوص عدالت، برابر و پاسداری از وجدان ذی نفعان می باشد (شربت اوغلی، افشاری، 1389: 87).
مسئولیت بشر دوستانه :
به تعبیر کارول از این مولفه “شهروند خوب” بودن است. یعنی مشارکت بنگاه در انواع فعالیت هایی که معضلات جامعه را کاهش دهد و کیفیت زندگی را بهبود بخشد (Carroll , 1991:4-8). جامعه علاقه مند است که بنگاه ها قسمتی از پول و دارایی خود را در فعالیت های خیرخواهانه مصرف کند. اما اگر بنگاهی این کار را نکند در نزد آن ها نیز محکوم نمی گردد. نکته قابل توجه این می باشد که هر چند شرکت در فعالیتهای نوع دوستانه والاترین و کامل ترین نوع تعهد می باشد اما در هر مسئولیت اجتماعی به وضوح کم اهمیت ترین است (شربت اوغلی، افشاری، 1389:87).
در این پژوهش از مدل کارول استفاده گردیده شده است .
مدل ذی نفعانآخرین چارچوب مورد بررسی در رابطه با مسئولیت اجتماعی بنگاه ها را می توان ناشی از کتاب معروف “مدیریت استراتژیک: روش ذی نفعان” دانست. هر چند که کارول و وود هر دو به مسئولیت اجتماعی بنگاه‌ها در قبال جامعه اشاره داشته اند اما پیش روی واقعی در زمینه ی مسئولیت در قبال ذی نفعان بدون شک فریمن می باشد. تئوری ذی نفعان توسط فریمن در سال 1984 مطرح شد. به طور کلی به تعامل بنگاه و جامعه تاکید دارد. سال هاست که این تئوری به عنوان بخشی از مسئولیت اجتماعی بنگاه ها توسط محققان مختلفی همچون هریسون و نریمن (1999).، کلونوسکی، کلارکسون (1995). مورد تاکید می باشد و این موضوع مطرح است که با سیستم مدیریت ذی نفعان کارآمد می توان مسائل اخلاقی و اجتماعی را برطرف نمود و نیازهای جامعه و ذی نفعان را نیز به موقع مورد توجه قرار داد (شربت اوغلی، افشاری: 1389: 89).
کلارکسون عنوان نمود که بین مسئولیت هایی که در قبال جامعه وجود دارد و مسئولیت هایی که در قبال ذی نفعان وجود دارد تفاوت هایی می توان قایل شد. وی این دو مسئولیت را جدا از یکدیگر دانست و عنوان نمود که مسئولیت ها در قبال جامعه بیشتر در شرکت های محلی و در راستای قانون مداری می باشد، در حالی که مسئولیت در قبال ذی نفعان غالباً خارج از حوزه قانون گذاران می باشد. وی به صورت شفاف این موضوع را توضیح می دهد. به عنوان مثال مسائل مربوط به ایمنی و بهداشت صنعتی را ذغدغه شهرداری ها در امریکا عنوان می کند. لذا این مسائل مربوط به مسائل اجتماعی می باشد زیرا آن ها دارای قوانین حقوقی می باشند در حالی که مسیر شغلی و آموزشی کارکنان هیچ پشتوانه حقوقی ندارند و لذا به عنوان مسئولیت اجتماعی در قبال ذی نفعان “کارمندان” مطرح می باشد که برای بنگاه می توانند حالت داوطلبانه داشته باشد (شربت اوغلی، افشاری: 1389: 89).